Bảo trì · sửa chữa

Máy lạnh không lạnh, chảy nước, phát tiếng kêu bất thường hoặc tự tắt liên tục không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với một hư hỏng lớn. Nhiều trường hợp bắt đầu từ những nguyên nhân tương đối đơn giản như lưới lọc quá bẩn, đường thoát nước nghẹt, nguồn điện không ổn định hoặc cảm biến hoạt động sai. Ngược lại, nếu tiếp tục sử dụng khi máy đang có dấu hiệu bất thường, một lỗi nhỏ có thể ảnh hưởng đến các bộ phận khác.

Vì vậy, khi bảo trì hoặc sửa chữa máy lạnh, chúng tôi ưu tiên xác định nguyên nhân trước khi thay linh kiện. Việc biết máy đang gặp triệu chứng gì, lỗi xuất hiện khi nào và đã từng sửa những gì cũng giúp quá trình kiểm tra đi đúng hướng, tránh thay thử từng bộ phận mà chưa xác định được vấn đề thực tế.

Nên mô tả triệu chứng như thế nào khi gọi thợ?

Bạn không cần biết chính xác máy đang hỏng bộ phận nào. Thông tin hữu ích nhất đối với kỹ thuật là những gì bạn quan sát được trước và trong lúc máy gặp lỗi.

• Máy có lên nguồn không: đèn trên dàn lạnh có sáng, remote có điều khiển được hay hoàn toàn không phản hồi.
• Máy có thổi gió không: quạt chạy bình thường, gió yếu hay không có gió.
• Có lạnh hay không: máy hoàn toàn không lạnh, lạnh yếu hoặc lúc đầu lạnh rồi sau đó hết lạnh.
• Lỗi xuất hiện khi nào: ngay khi bật máy, sau vài phút hay sau khi chạy nhiều giờ.
• Có tiếng động gì: rung, lạch cạch, rít, ù hoặc tiếng phát ra từ dàn lạnh hay dàn nóng.
• Có chảy nước hay đóng tuyết: vị trí nước nhỏ hoặc khu vực xuất hiện băng tuyết.
• Có mã lỗi không: chụp lại màn hình remote, đèn nháy hoặc mã hiển thị nếu máy có báo.
• Máy đã từng sửa gì: nạp gas, thay bo, thay tụ hoặc tháo lắp gần đây hay không.

Nếu có thể, bạn nên quay một đoạn video ngắn khi lỗi đang xảy ra. Nhiều tiếng kêu hoặc hiện tượng tự ngắt không xuất hiện liên tục nên video giúp kỹ thuật có thêm thông tin trước khi kiểm tra trực tiếp.

Máy chạy nhưng không lạnh hoặc lạnh yếu

Đây là một trong những triệu chứng phổ biến nhất nhưng cũng có nhiều nguyên nhân nhất. Không nên mặc định máy không lạnh là do hết gas.

• Dàn lạnh hoặc dàn nóng quá bẩn làm giảm trao đổi nhiệt.
• Lưới lọc hoặc quạt lồng sóc bám bụi khiến lượng gió qua dàn giảm.
• Môi chất lạnh thiếu do hệ thống có vị trí rò rỉ.
• Quạt dàn nóng chạy yếu hoặc không chạy nên dàn không giải nhiệt được.
• Tụ điện suy yếu khiến quạt hoặc máy nén khó khởi động ở một số dòng máy.
• Cảm biến nhiệt độ đọc sai làm máy điều khiển không đúng trạng thái.
• Máy nén không hoạt động hoặc khả năng nén đã suy giảm.
• Công suất máy vốn không đủ cho diện tích và tải nhiệt của phòng.

Vì vậy, việc chỉ nạp thêm gas mà không kiểm tra hệ thống có thể không giải quyết được nguyên nhân. Nếu gas bị thiếu do rò, máy sẽ tiếp tục mất môi chất sau một thời gian sử dụng.

Chảy nước, đóng tuyết và có mùi hôi

Dàn lạnh chảy nước

Nước ngưng được tạo ra khi không khí ẩm đi qua dàn lạnh. Bình thường nước sẽ chảy xuống máng rồi theo ống thoát ra ngoài. Nếu máng nước bẩn, đường ống bị nghẹt, ống sai độ dốc hoặc dàn lạnh lắp không phù hợp, nước có thể tràn vào trong phòng.

Chảy nước cũng có thể xuất hiện sau hiện tượng đóng tuyết. Khi lớp băng trên dàn tan nhanh, lượng nước phát sinh có thể vượt khả năng thoát bình thường.

Dàn lạnh đóng tuyết

Đóng tuyết không phải một trạng thái bình thường. Nguyên nhân có thể liên quan đến lưu lượng gió quá thấp, dàn lạnh quá bẩn, quạt chạy yếu, thiếu môi chất lạnh hoặc vấn đề trong hệ thống lạnh.

Nếu thấy tuyết hoặc đá bám trên dàn, bạn nên tắt chế độ làm lạnh và không tiếp tục ép máy chạy trong thời gian dài trước khi xác định nguyên nhân.

Máy có mùi hôi

Mùi ẩm mốc thường liên quan đến bụi, quạt lồng sóc, máng nước hoặc đường thoát nước. Tuy nhiên, nếu có mùi khét hoặc mùi bất thường giống nhựa, dây điện nóng, nên ngắt máy và kiểm tra phần điện thay vì tiếp tục vận hành.

Máy kêu to, rung hoặc chạy rồi ngắt liên tục

Tiếng máy thay đổi là một dấu hiệu khá hữu ích để phát hiện vấn đề. Trước tiên cần xác định tiếng phát ra từ dàn lạnh hay dàn nóng.

• Quạt lồng sóc bám bẩn: bụi bám không đều có thể làm quạt mất cân bằng và rung.
• Cánh quạt va chạm: tạo tiếng lạch cạch hoặc cạ trong lúc quay.
• Giá đỡ dàn nóng lỏng: máy rung có thể truyền qua tường hoặc khung kim loại.
• Mô tơ hoặc bạc đạn quạt xuống cấp: có thể phát tiếng rít hoặc ù bất thường.
• Máy nén vận hành bất thường: tiếng từ dàn nóng thay đổi rõ rệt hoặc máy rung mạnh.

Máy chạy một lúc rồi tự ngắt liên tục cũng cần phân biệt với việc máy inverter tự giảm công suất khi đã đủ lạnh. Nếu máy thực sự tắt bất thường rồi khởi động lại nhiều lần, nguyên nhân có thể liên quan đến nguồn điện, cảm biến, khả năng giải nhiệt, bo điều khiển hoặc cơ chế bảo vệ của máy.

Máy báo mã lỗi, không lên nguồn hoặc không nhận điều khiển

Máy lạnh đời mới có thể tự phát hiện một số bất thường và hiển thị mã lỗi hoặc nháy đèn. Mã này rất hữu ích nhưng cần được đối chiếu đúng hãng và đúng dòng máy vì cùng một ký hiệu không nhất thiết mang cùng ý nghĩa trên mọi thiết bị.

Khi máy hoàn toàn không lên nguồn, kỹ thuật cần kiểm tra từ ngoài vào trong thay vì kết luận ngay bo mạch hỏng:

1. Kiểm tra nguồn điện cấp đến máy.
2. Kiểm tra CB và các điểm đấu nối.
3. Kiểm tra dây kết nối nếu máy sử dụng nguồn qua một trong hai dàn.
4. Kiểm tra cầu chì hoặc phần bảo vệ trên bo nếu có.
5. Kiểm tra bo nguồn và bo điều khiển khi các phần phía trước bình thường.

Nếu máy vẫn hoạt động bằng nút trên dàn lạnh nhưng không nhận remote, nguyên nhân có thể đơn giản hơn như pin, remote hoặc mắt nhận tín hiệu. Đây là ví dụ cho thấy cần kiểm tra theo từng bước trước khi thay linh kiện.

Những việc nào bạn có thể tự kiểm tra tại nhà?

Một số thao tác cơ bản có thể thực hiện trước khi gọi kỹ thuật, miễn là không phải mở phần điện hoặc can thiệp vào hệ thống gas.

• Kiểm tra pin remote và chế độ đang cài đặt.
• Xem CB cấp điện cho máy có đang bật hay không.
• Kiểm tra nhiệt độ cài đặt có thấp hơn nhiệt độ phòng không.
• Tháo và làm sạch lưới lọc theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
• Kiểm tra cửa hút và cửa thổi có bị rèm hoặc đồ vật che không.
• Quan sát dàn nóng có bị vật dụng che kín đường gió hay không.
• Ghi lại mã lỗi hoặc quay video hiện tượng bất thường.

Bạn không nên tự tháo bo mạch, đấu tắt cảm biến, chọc thông đường gas, nạp môi chất hoặc thay tụ điện khi không có kiến thức về điện. Tụ có thể còn điện tích ngay cả sau khi đã ngắt nguồn, còn hệ thống lạnh có áp suất và cần thiết bị chuyên dụng để thao tác.

Những linh kiện nào thường cần kiểm tra hoặc thay thế?

Tụ điện

Tụ thường xuất hiện ở một số loại quạt hoặc máy nén tùy thiết kế. Khi tụ suy yếu, mô tơ có thể khó khởi động, chạy yếu hoặc phát tiếng ù. Việc xác định cần đo kiểm thay vì chỉ nhìn bằng mắt.

Mô tơ quạt và quạt

Dấu hiệu thường gặp là quạt không quay, quay chậm, phát tiếng bất thường hoặc lưu lượng gió giảm dù dàn đã sạch. Trước khi thay mô tơ vẫn cần loại trừ lỗi bo điều khiển hoặc nguồn cấp đến mô tơ.

Cảm biến nhiệt độ

Cảm biến cung cấp thông tin nhiệt độ cho bo điều khiển. Nếu giá trị sai, máy có thể ngắt không đúng lúc, chạy bất thường hoặc báo mã lỗi. Cần đo giá trị cảm biến và đối chiếu với đặc tính của loại đang sử dụng.

Bo mạch

Bo điều khiển quản lý nhiều chức năng của máy. Hư hỏng bo có thể gây lỗi nguồn, lỗi giao tiếp, không điều khiển được quạt hoặc máy nén. Tuy nhiên, không nên kết luận hỏng bo trước khi kiểm tra nguồn điện, dây kết nối, cảm biến và tải mà bo đang điều khiển.

Máy nén

Máy nén, thường được gọi là block, là bộ phận chính của hệ thống lạnh. Khi block không khởi động, quá dòng hoặc mất khả năng nén, máy có thể không lạnh dù quạt vẫn chạy. Đây là hạng mục cần đánh giá kỹ vì chi phí sửa hoặc thay thường đáng kể so với nhiều linh kiện khác.

Khi nào nên sửa và khi nào nên cân nhắc thay máy mới?

Không phải máy gặp lỗi lớn đều bắt buộc phải thay, nhưng cũng không phải máy nào sửa được về mặt kỹ thuật cũng đáng để tiếp tục đầu tư.

Việc sửa thường hợp lý khi thiết bị còn trong tình trạng tổng thể tốt, công suất vẫn phù hợp với phòng và lỗi tập trung ở một linh kiện có thể xử lý riêng. Với máy còn tương đối mới, việc sửa một cảm biến, tụ, quạt hoặc phần điện cụ thể thường khác hoàn toàn với tình huống máy đã xuống cấp ở nhiều bộ phận.

Bạn nên cân nhắc thay máy nếu máy đã sử dụng quá lâu, thường xuyên phát sinh nhiều lỗi, máy nén hỏng trong khi giá trị còn lại của thiết bị thấp hoặc công suất máy không còn phù hợp với nhu cầu hiện tại. Việc tiếp tục chi phí cho từng lần sửa trong trường hợp này đôi khi không kinh tế.

Một trường hợp khác cần xem xét là máy cũ sử dụng gas R22. R22 thuộc nhóm môi chất đã được hạn chế và loại trừ dần trong nhiều thị trường vì ảnh hưởng đến tầng ozone. Khi một máy R22 đã quá cũ và gặp lỗi lớn, khả năng tìm môi chất, linh kiện cũng như hiệu quả của việc tiếp tục sửa chữa nên được cân nhắc cùng với phương án thay thiết bị mới hơn.

Quy trình kiểm tra và sửa chữa máy lạnh

1. Tiếp nhận triệu chứng: ghi nhận loại máy, model, hiện tượng và mã lỗi nếu có.
2. Chạy thử: tái hiện lỗi khi điều kiện cho phép và ghi nhận trạng thái máy.
3. Kiểm tra điện: nguồn cấp, dòng điện, dây kết nối, cảm biến và linh kiện liên quan.
4. Kiểm tra hệ thống lạnh: đánh giá nhiệt độ, tình trạng dàn, môi chất và các dấu hiệu rò rỉ khi cần.
5. Xác định nguyên nhân: phân biệt lỗi chính với các hiện tượng phát sinh theo lỗi đó.
6. Trao đổi phương án: thông báo hạng mục cần sửa hoặc thay trước khi thực hiện.
7. Sửa chữa: xử lý phần hỏng hoặc thay linh kiện khi đã thống nhất.
8. Chạy thử lại: kiểm tra khả năng làm lạnh, tiếng máy, thoát nước và lỗi đã xử lý.

Trong nhiều trường hợp, một triệu chứng có thể do nhiều nguyên nhân kết hợp. Chẳng hạn máy vừa bẩn vừa thiếu gas do rò nhẹ. Vệ sinh có thể cải thiện lưu lượng gió nhưng không thể thay thế việc tìm và xử lý vị trí rò.

Bảo trì định kỳ cho văn phòng và cửa hàng nhiều máy

Với văn phòng, cửa hàng hoặc cơ sở có nhiều máy lạnh hoạt động nhiều giờ mỗi ngày, bảo trì theo kế hoạch có lợi hơn việc chỉ gọi sửa khi một máy đã ngừng hoạt động. Mục tiêu của bảo trì là theo dõi tình trạng từng thiết bị để phát hiện thay đổi trước khi chúng ảnh hưởng đến vận hành.

Tùy loại hệ thống, các hạng mục có thể gồm:

• Kiểm tra tình trạng hoạt động của từng máy.
• Vệ sinh lưới lọc, dàn lạnh, quạt và dàn nóng khi cần.
• Kiểm tra đường thoát nước và bơm nước ngưng nếu có.
• Kiểm tra tiếng rung và tình trạng quạt.
• Quan sát đầu nối điện, dây dẫn và các dấu hiệu sinh nhiệt bất thường.
• Kiểm tra nhiệt độ gió và khả năng làm lạnh.
• Ghi nhận mã lỗi hoặc các dấu hiệu hoạt động khác thường.
• Đề xuất kiểm tra sâu hơn khi phát hiện dấu hiệu liên quan đến gas hoặc linh kiện.

Chu kỳ bảo trì nên dựa trên số giờ sử dụng, môi trường bụi, số lượng người trong không gian và mức độ quan trọng của từng khu vực, thay vì áp dụng một khoảng thời gian giống nhau cho tất cả thiết bị.

Vì sao nên có nhật ký bảo trì cho từng máy?

Với một gia đình chỉ có một hoặc hai máy, bạn có thể nhớ tương đối rõ lần gần nhất đã vệ sinh hoặc sửa chữa. Nhưng với văn phòng hoặc cửa hàng có nhiều thiết bị, việc này nhanh chóng trở nên khó theo dõi.

Một nhật ký bảo trì đơn giản có thể ghi model, vị trí máy, ngày kiểm tra, hiện tượng phát hiện, công việc đã thực hiện và linh kiện từng thay. Khi cùng một máy liên tục xuất hiện một lỗi giống nhau, lịch sử này giúp kỹ thuật nhận ra vấn đề mang tính lặp lại thay vì xử lý từng lần như một sự cố mới.

Nhật ký cũng hỗ trợ quyết định sửa hay thay máy. Nếu một thiết bị liên tục phải can thiệp nhiều hạng mục trong khi các máy cùng khu vực hoạt động bình thường, bạn có thêm dữ liệu thực tế để đánh giá giá trị của việc tiếp tục sử dụng.

Nếu máy lạnh của bạn đang không lạnh, chảy nước, kêu bất thường, báo mã lỗi hoặc thường xuyên phải sửa lại cùng một vấn đề, bạn có thể mô tả triệu chứng và gửi thông tin thiết bị qua form ngay bên cạnh bài viết. Chúng tôi sẽ dựa trên tình trạng thực tế để kiểm tra nguyên nhân và trao đổi hạng mục cần bảo trì hoặc sửa chữa trước khi thực hiện.